W Kijowie, w Prasowym Centrum UKMC, odbyła się międzynarodowa dyskusja ekspercka pt. „Wzmacnianie odporności informacyjnej Polska–Ukraina: od analizy zagrożeń do wspólnych strategii działania”. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele Fundacji INFO OPS Polska, ukraińscy analitycy, psychologowie oraz eksperci obrony cywilnej. Celem debaty było nie tylko zdiagnozowanie skali rosyjskich ataków hybrydowych, ale przede wszystkim wypracowanie wspólnych metod obrony.
Wojna, która toczy się za naszą wschodnią granicą, ma dwa wymiary: fizyczny i kognitywny. Jak podkreślali uczestnicy spotkania, o ile na froncie walczą żołnierze, o tyle w przestrzeni informacyjnej celem jest każdy z nas – nasze wartości, postrzeganie świata i emocje.
Wojna kognitywna i walka o sens
Spotkanie otworzyła analiza Reny Marutian, dyrektorki Instytutu Odporności Narodowej i Bezpieczeństwa. Zwróciła ona uwagę, że dominacja rosyjskich narracji ma na celu zmianę obrazu rzeczywistości.
„Mamy z jednej strony konflikt zbrojny z Federacją Rosyjską, a z drugiej — wojnę kognitywną, informacyjno-psychologiczną. Bezpieczeństwo kognitywne chroni twoją wizję świata, wartości i sensy” – mówiła Marutian, dodając, że o ile społeczeństwo ukraińskie jest już w pewnym stopniu „zaszczepione” przeciwko propagandzie, o tyle dla Europy jest to wciąż wyzwanie.
Perspektywa Fundacji INFO OPS Polska: Szybkość i adaptacja propagandy wroga
Polski punkt widzenia podczas debaty przedstawił Kamil Basaj, prezes Fundacji INFO OPS Polska. Wskazał on na niebezpieczną ewolucję rosyjskich operacji w Europie, które działają na trzech poziomach: strategicznym, taktycznym i psychologicznym.
Kluczowym problemem jest błyskawiczna adaptacja rosyjskiej propagandy do bieżących wydarzeń. Kamil Basaj przytoczył przykład incydentu z naruszeniem polskiej przestrzeni powietrznej:
„Propaganda dotycząca naruszenia polskiej przestrzeni przez rosyjskiego drona została przedstawiona jako wina Ukrainy. Informacje w języku arabskim pojawiły się w sieci w ciągu godziny.
Psychologia dezinformacji: Uderzenie w emocje
Ważnym elementem dyskusji był aspekt psychologiczny. Andrij Omelczenko z „Centrum Wsparcia ATLANT” oraz polskie ekspertki – Iwona Woźniak-Konopa i Karolina Lappo – zgodnie podkreślały, że celem ataku są nasze emocje („triggery”), a nie logiczne myślenie.
Szczególnie narażone są grupy przeżywające silny stres, np. rodziny wojskowych, a także kobiety, które często czują odpowiedzialność za bezpieczeństwo całej rodziny.
„Nie możemy bezpośrednio zmienić przekonań człowieka. Ale jeśli pracujemy nad stanem — normalizacją, dekompresją — wtedy włącza się myślenie krytyczne” – wyjaśniał Omelczenko.
Z kolei polskie ekspertki zaznaczyły, że kluczem do odporności jest edukacja kobiet, które stanowią filar bezpieczeństwa społecznego: „Silna kobieta to siła narodowa” – podsumowała Karolina Lappo.
Nowe pole bitwy: Rozproszona propaganda i TikTok
Eksperci, w tym Wołodymyr Sołowjan (UKMC) oraz dr Ernest Wyciszkiewicz (Dyrektor Centrum Mieroszewskiego), zwrócili uwagę na zmianę taktyki Kremla. Propaganda przestała być scentralizowana – dziś „rozpuszcza się” w mediach społecznościowych, co czyni ją trudniejszą do wykrycia.
Dr Wyciszkiewicz przedstawił niepokojące dane:
„Widzimy geometryczny wzrost liczby negatywnych komentarzy na temat Ukrainy. Młode pokolenie — 11–13 milionów użytkowników TikToka — żyje w świecie informacyjnym, którego my nie widzimy. Widzimy tylko efekt końcowy — fale nastrojów antyukraińskich”.
Potwierdzeniem trwającej walki był fakt, że w trakcie trwania debaty serwery jednej z polskich instytucji uczestniczących w analizie sytuacji polsko-ukraińskiej były celem ataku DDoS.
Wnioski: Czas na wspólną strategię
Uczestnicy spotkania zgodzili się, że Polska i Ukraina muszą przejść od reaktywności do proaktywności. Do najważniejszych postulatów należą:
- Budowa wspólnych narracji historycznych i edukacyjnych (w tym pomysł wspólnego podręcznika historii).
- Szybkie wypełnianie luk informacyjnych – jak zauważył Kamil Basaj: „Jeśli nie ma szybkiej informacji — propaganda natychmiast zajmie tę przestrzeń”.
- Współpraca społeczeństwa obywatelskiego – przygotowywany jest wspólny raport analityczny, który zostanie zaprezentowany w Komisji Europejskiej.
Wojna hybrydowa przeciwko Polsce i Ukrainie jest faktem. Jak podsumowała Rena Marutian: „Wojna kognitywna nie zniknie. Ona będzie tylko większa”. Dlatego tak kluczowa jest wymiana doświadczeń i budowanie wspólnego frontu odporności informacyjnej.
Opracowano na podstawie materiałów ze spotkania w Centrum UKMC.