NATO AI COE w Polsce. Dlaczego Centrum Doskonałości NATO ds. Sztucznej Inteligencji powinno powstać na wschodniej flance Sojuszu

Fundacja INFO OPS Polska wspiera inicjatywę utworzenia w Polsce Centrum Doskonałości NATO ds. Sztucznej Inteligencji — NATO AI Centre of Excellence. Projekt ten należy traktować nie jako przedsięwzięcie prestiżowe, lecz jako strategiczną inwestycję w przyszłość bezpieczeństwa Sojuszu, odporność państw członkowskich oraz zdolność NATO do działania w warunkach konfliktu algorytmicznego, presji informacyjnej i przyspieszonej transformacji technologicznej.

Sztuczna inteligencja staje się jednym z głównych czynników zmieniających charakter współczesnego konfliktu. Wpływa na systemy wsparcia dowodzenia, rozpoznanie, analizę danych, cyberbezpieczeństwo, ochronę infrastruktury krytycznej, autonomiczne i półautonomiczne platformy bojowe, a także na operacje informacyjne, psychologiczne oraz kognitywne. Oznacza to, że AI nie jest już wyłącznie narzędziem technologicznym. Jest komponentem przewagi operacyjnej, decyzyjnej i poznawczej.

Właśnie dlatego inicjatywa Fundacji SET i partnerów, utworzenia w Polsce NATO AI COE odpowiada na realną lukę w architekturze instytucjonalnej Sojuszu. NATO dysponuje obecnie siecią 30 akredytowanych Centrów Doskonałości, jednak żadne z nich nie jest wyspecjalizowane wyłącznie w sztucznej inteligencji jako technologii przekrojowej dla obronności, bezpieczeństwa, interoperacyjności, odporności informacyjnej i przyszłego pola walki. NATO potwierdza, że Centra Doskonałości wspierają szkolenie, edukację, rozwój doktryn, identyfikowanie wniosków z doświadczeń, interoperacyjność oraz testowanie koncepcji, a według stanu z maja 2026 roku funkcjonuje 30 akredytowanych COE.

Centrum Doskonałości nie jest tylko instytucją. To narzędzie wpływu na doktrynę NATO

Fundacja SET opracowała, z partnerami wspierającymi projekt, koncepcję powołania NATO AI COE w Polsce. Centra Doskonałości NATO są wielonarodowymi instytucjami wojskowymi akredytowanymi przez Sojusz, ale nie są częścią jego struktury dowodzenia i nie są bezpośrednio finansowane przez NATO. Ich znaczenie polega na czymś innym: są wyspecjalizowanymi ośrodkami kompetencyjnymi, które w praktyce współkształtują sposób myślenia Sojuszu o nowych domenach, technologiach i metodach działania. W ujęciu operacyjnym NATO COE realizują cztery podstawowe funkcje: edukację, szkolenie, ćwiczenia i ocenę; analizę oraz wyciąganie wniosków z doświadczeń; rozwój doktryny i standaryzację; a także rozwój koncepcji i eksperymentowanie. Oznacza to, że państwo gospodarza takiego centrum nie zyskuje jedynie instytucji na swoim terytorium. Zyskuje kanał wpływu na debatę doktrynalną, standardy interoperacyjności, procesy szkoleniowe i eksperymentowanie w ramach NATO. Te cztery filary działalności COE zostały wyraźnie wskazane również w briefie programowym dotyczącym utworzenia NATO AI COE w Polsce.

Z tej perspektywy NATO AI COE nie powinno być postrzegane jako projekt symboliczny. Byłoby to miejsce, w którym Sojusz mógłby budować zdolność do bezpiecznego, odpowiedzialnego i operacyjnie użytecznego wdrażania sztucznej inteligencji. W praktyce centrum mogłoby wpływać na rozwój procedur testowania systemów AI, standardy certyfikacji, modele oceny ryzyka, doktryny wykorzystania AI w operacjach wojskowych oraz procedury przeciwdziałania wrogiemu użyciu sztucznej inteligencji.

Luka strukturalna NATO: AI jako technologia przełomowa bez własnego COE

Obecna sieć Centrów Doskonałości NATO obejmuje między innymi cyberobronę, kontrwywiad, bezpieczeństwo energetyczne, komunikację strategiczną, przestrzeń kosmiczną, policję wojskową, przeciwdziałanie terroryzmowi i zarządzanie kryzysowe. Polska jest gospodarzem dwóch takich struktur: NATO Counter Intelligence Centre of Excellence w Krakowie oraz NATO Military Police Centre of Excellence w Bydgoszczy. Wykaz i mapa rozmieszczenia centrów w briefie programowym pokazują, że Polska ma już doświadczenie instytucjonalne jako państwo gospodarza struktur tego typu.

Brakuje jednak ośrodka, który traktowałby sztuczną inteligencję jako podstawowy obszar specjalizacji. Istniejące centra podejmują zagadnienia AI w ramach własnych mandatów — na przykład w kontekście cyberbezpieczeństwa, dowodzenia, modelowania i symulacji albo komunikacji strategicznej — lecz żadne nie pełni funkcji kompleksowego centrum wiedzy o sztucznej inteligencji jako technologii przekrojowej. To luka o znaczeniu strategicznym. Jeżeli AI ma wpływać na sposób dowodzenia, tempo analizy danych, działanie systemów autonomicznych, odporność informacyjną i procesy decyzyjne, to Sojusz potrzebuje wyspecjalizowanego miejsca, które będzie integrować wiedzę wojskową, technologiczną, prawną, etyczną, informacyjną i operacyjną.

AI w strategii NATO: od technologii wspierającej do priorytetu operacyjnego

NATO już w strategii AI z 2021 roku wskazało cztery zasadnicze cele: stworzenie podstaw dla odpowiedzialnego rozwoju i użycia AI, przyspieszenie adopcji AI w rozwoju zdolności, ochronę technologii AI oraz identyfikację i ograniczanie zagrożeń wynikających z wrogiego użycia tej technologii. Strategia ta ustanowiła również sześć zasad odpowiedzialnego użycia AI w obronności: zgodność z prawem, odpowiedzialność i rozliczalność, wyjaśnialność i identyfikowalność, niezawodność, sterowność oraz ograniczanie stronniczości.

Zrewidowana strategia AI NATO z 2024 roku przesunęła akcent z ogólnej wizji na praktyczną adopcję, interoperacyjność, testowanie, ewaluację, weryfikację i walidację systemów AI. NATO wskazało również, że AI-enabled disinformation, operacje informacyjne oraz inne wrogie zastosowania AI stanowią realne zagrożenie dla Sojuszu, społeczeństw i demokracji.

To szczególnie istotne z perspektywy Fundacji INFO OPS Polska. AI będzie wykorzystywana nie tylko do obrony, ale także do aktywnej obrony informacyjnej. Przeciwnicy państw NATO mogą używać jej do automatyzacji dezinformacji, generowania syntetycznych treści, tworzenia deepfake’ów, personalizacji przekazów wpływu, profilowania podatności społecznych, rozpoznawania luk w systemach bezpieczeństwa oraz testowania reakcji opinii publicznej. W tym sensie AI staje się narzędziem nie tylko cybernetycznym, ale również psychologicznym i kognitywnym. NATO AI COE powinno więc obejmować nie tylko klasyczny wymiar wojskowo-technologiczny, lecz także bezpieczeństwo środowiska informacyjnego, przeciwdziałanie operacjom wpływu, ochronę procesów decyzyjnych i odporność poznawczą. Bez tego centrum nie odpowie na realny charakter współczesnych zagrożeń, które są wielodomenowe, hybrydowe i coraz częściej wspierane algorytmicznie.

Wojna algorytmiczna: nowy wymiar przewagi operacyjnej

Współczesny konflikt coraz częściej rozgrywa się w tempie, którego człowiek nie jest w stanie samodzielnie utrzymać bez wsparcia systemów automatyzacji, analizy danych i rozpoznawania wzorców. AI skraca cykl decyzyjny, przyspiesza analizę dużych wolumenów danych, wspiera identyfikację celów, umożliwia wykrywanie anomalii, optymalizuje logistykę, wzmacnia cyberobronę i pozwala lepiej modelować zachowania przeciwnika.

Jednocześnie ta sama technologia tworzy nowe podatności. Systemy AI mogą być podatne na manipulację danymi wejściowymi, zakłócenia procesu uczenia, błędną klasyfikację, wrogie generowanie treści, zatrucie danych, przejęcie modeli lub użycie ich w sposób niezgodny z prawem i zasadami odpowiedzialności. Dlatego centrum poświęcone AI nie może ograniczać się do promocji innowacji. Musi być ośrodkiem testowania odporności, walidacji bezpieczeństwa i oceny ryzyka operacyjnego. Brief programowy słusznie wskazuje, że NATO AI COE mogłoby być uzupełnieniem takich mechanizmów jak DIANA i NATO Innovation Fund. DIANA i NIF służą przede wszystkim przyspieszaniu innowacji oraz współpracy z ekosystemem technologicznym. AI COE powinno natomiast pełnić funkcję doktrynalną, ekspercką, certyfikacyjną i szkoleniową: przekładać innowacje na standardy, procedury, interoperacyjność i bezpieczne użycie operacyjne.

Polska jako naturalny kandydat: geografia, doświadczenie i presja wschodniej flanki

Argument za ulokowaniem NATO AI COE w Polsce nie wynika wyłącznie z ambicji instytucjonalnej. Wynika z położenia strategicznego oraz doświadczeń bezpieczeństwa ostatnich lat.

Polska funkcjonuje na wschodniej flance NATO, w bezpośrednim sąsiedztwie wojny prowadzonej przez Rosję przeciwko Ukrainie. Oznacza to stałą ekspozycję na działania militarne, cybernetyczne, informacyjne, psychologiczne, migracyjne, sabotażowe i wywiadowcze prowadzone przez państwa wrogie Sojuszowi. Brief programowy podkreśla, że Polska posiada unikalną wiedzę operacyjną dotyczącą działania AI i nowych technologii w warunkach realnego konfliktu oraz presji poniżej progu wojny. To doświadczenie ma znaczenie praktyczne. Wschodnia flanka nie obserwuje zagrożeń z dystansu. Jest miejscem, w którym można badać realne użycie dronów, systemów rozpoznania, algorytmicznych narzędzi analizy, operacji wpływu, działań decepcyjnych, cyberataków i zautomatyzowanej propagandy. Polska może więc wnieść do NATO AI COE coś, czego nie da się zastąpić wyłącznie potencjałem akademickim lub przemysłowym: wiedzę wynikającą z bezpośredniej ekspozycji na działania przeciwnika.

AI i bezpieczeństwo informacyjne: komponent, którego nie wolno pominąć

Z perspektywy INFO OPS Polska kluczowe jest, aby przyszłe NATO AI COE nie było projektowane wyłącznie jako centrum technologii wojskowej. AI jest technologią wpływającą na środowisko poznawcze. Może wzmacniać zdolność państwa do identyfikowania zagrożeń, ale może też służyć do masowego generowania narracji, automatyzacji kampanii wpływu, testowania reakcji społecznych i prowadzenia operacji psychologicznych w skali, która wcześniej była niemożliwa.

Wrogie użycie AI w infosferze może obejmować kilka poziomów działania. Pierwszym jest produkcja treści: tekstów, obrazów, nagrań audio, wideo i deepfake’ów. Drugim jest dystrybucja i optymalizacja przekazu: dobór odbiorców, testowanie reakcji, automatyczne modyfikowanie narracji. Trzecim jest rozpoznanie podatności: identyfikowanie grup społecznych, tematów polaryzujących, słabości instytucjonalnych i luk komunikacyjnych. Czwartym jest wpływ na proces decyzyjny: tworzenie presji informacyjnej, chaosu poznawczego, fałszywych alternatyw i wrażenia nieuchronności określonych decyzji.

W tym sensie AI COE powinno rozwijać kompetencje nie tylko w obszarze „AI for defence”, ale także „defence against adversarial AI”. Oznacza to konieczność tworzenia procedur detekcji, atrybucji i neutralizacji operacji wpływu wspieranych przez AI, budowania narzędzi wczesnego ostrzegania, rozwijania metod analizy narracji syntetycznych oraz badania wpływu generatywnej AI na odporność społeczną i decyzyjną państw NATO.

Polska ma argumenty technologiczne, obronne i instytucjonalne

W briefie programowym wskazano kilka zasadniczych argumentów za polską kandydaturą: kapitał intelektualny, doświadczenie operacyjne wschodniej flanki, wysoki poziom wydatków obronnych, rozwijający się ekosystem AI oraz doświadczenie w prowadzeniu już istniejących NATO COE.

Polska ma silne zaplecze w obszarze cyberbezpieczeństwa, informatyki, matematyki, technologii i nauk ścisłych. Polskie zespoły od lat osiągają bardzo dobre wyniki w ćwiczeniach cyberobrony, konkursach Capture The Flag oraz przedsięwzięciach realizowanych z NATO i państwami sojuszniczymi. Jednocześnie Polska rozwija własne zdolności wojskowe, inwestuje w cyberprzestrzeń, a także posiada rosnące zaplecze akademickie i przemysłowe w obszarze nowych technologii. Istotne jest również to, że Polska już udowodniła zdolność do funkcjonowania jako państwo ramowe lub współramowe dla struktur COE. Obecność CI COE w Krakowie oraz MP COE w Bydgoszczy pokazuje, że Polska zna wymogi instytucjonalne, wojskowe i administracyjne związane z prowadzeniem takich ośrodków. To argument praktyczny, a nie deklaratywny.

NATO AI COE jako narzędzie suwerenności technologicznej Sojuszu

Jednym z najważniejszych wątków briefu programowego jest kwestia kontroli nad modelami AI, danymi, standardami i kodem. W obszarze obronności nie wystarczy korzystać z gotowych rozwiązań rynkowych. Państwa NATO muszą mieć zdolność rozumienia, testowania, kontrolowania i zabezpieczania systemów, które będą wspierały procesy wojskowe i decyzyjne.

W przeciwnym razie Sojusz może znaleźć się w sytuacji zależności od zewnętrznych dostawców, nieprzejrzystych modeli, niekontrolowanych zbiorów danych lub rozwiązań, których działania nie da się w pełni wyjaśnić w warunkach operacyjnych. Dlatego NATO AI COE powinno wspierać nie tylko adopcję AI, ale także budowę suwerenności technologicznej, interoperacyjności i zaufania do systemów wykorzystywanych w obronności. W praktyce oznacza to potrzebę rozwijania standardów dotyczących jakości danych, bezpieczeństwa modeli, wyjaśnialności, odporności na manipulację, audytowalności, zarządzania cyklem życia systemów AI, a także relacji człowiek–maszyna w procesach decyzyjnych. Zrewidowana strategia AI NATO podkreśla znaczenie danych, interoperacyjności i środowiska testowania oraz walidacji systemów AI, co bezpośrednio wzmacnia argument za powołaniem dedykowanego COE.

Misja przyszłego centrum: od szkolenia po testowanie odporności

Przyszłe NATO AI COE powinno zostać zaprojektowane jako centrum interdyscyplinarne, a nie wyłącznie techniczne. Jego misja powinna obejmować co najmniej sześć obszarów.

• Po pierwsze, edukację i szkolenie personelu wojskowego oraz cywilnego w zakresie zastosowań AI w obronności. NATO potrzebuje kadr AI-ready — rozumiejących zarówno potencjał technologii, jak i jej ograniczenia, ryzyka oraz konsekwencje operacyjne.
• Po drugie, rozwój doktryn i standardów stosowania AI w operacjach NATO. Bez wspólnych standardów sztuczna inteligencja może pogłębiać fragmentację zdolności państw sojuszniczych zamiast zwiększać interoperacyjność.
• Po trzecie, testowanie, ewaluację, weryfikację i walidację systemów AI. TEV&V powinno obejmować nie tylko sprawność techniczną, lecz także odporność na manipulację, zgodność z prawem, wyjaśnialność, bezpieczeństwo danych i możliwość kontroli przez człowieka.
• Po czwarte, analizę doświadczeń operacyjnych z realnych konfliktów. Szczególne znaczenie powinny mieć doświadczenia Ukrainy, wschodniej flanki NATO oraz państw narażonych na ciągłą presję hybrydową.
• Po piąte, przeciwdziałanie wrogim zastosowaniom AI. Ten komponent powinien obejmować cyberprzestrzeń, dezinformację, deepfake’i, operacje wpływu, profilowanie podatności społecznych i algorytmiczne wsparcie działań wywiadowczych.
• Po szóste, współpracę z przemysłem, nauką, środowiskami eksperckimi i strukturami innowacyjnymi NATO, w tym DIANA oraz NATO Innovation Fund. Centrum powinno być pomostem między innowacją a zastosowaniem operacyjnym.

Wymiar polityczny: Polska jako państwo kreujące, nie tylko adaptujące

Inicjatywa NATO AI COE ma również wymiar polityczny. Polska od lat wzmacnia zdolności obronne, zwiększa wydatki na bezpieczeństwo i pełni kluczową rolę na wschodniej flance NATO. Jednak pozycja państwa w Sojuszu nie zależy wyłącznie od zakupów uzbrojenia, liczebności sił zbrojnych czy infrastruktury wojskowej. Coraz większe znaczenie ma zdolność do kształtowania standardów, doktryn i agendy technologicznej.

Jeżeli Polska chce być państwem współtworzącym przyszłość NATO, musi brać udział w projektowaniu tych obszarów, które będą definiować kolejne dekady bezpieczeństwa. Sztuczna inteligencja jest jednym z nich. W tym sensie NATO AI COE byłoby narzędziem strategicznego awansu Polski wewnątrz Sojuszu. Pokazywałoby, że Polska nie jest tylko państwem frontowym, lecz także państwem zdolnym do generowania wiedzy, tworzenia standardów i budowania zdolności, z których korzystać będą inni sojusznicy.

Czas ma znaczenie: potrzebna jest szybka decyzja i koalicja sojusznicza

Utworzenie NATO AI COE wymaga decyzji politycznej, wskazania koncepcji instytucjonalnej, określenia lokalizacji, zapewnienia finansowania, przygotowania oferty jako państwo ramowe oraz budowania koalicji państw sponsorujących. Procedura ustanowienia COE zakłada rolę Framework Nation, a następnie negocjacje i uzgodnienia prowadzące do akredytacji centrum.

Brief programowy rekomenduje, aby Polska podjęła decyzję o ubieganiu się o rolę Framework Nation i oficjalnie ogłosiła inicjatywę podczas szczytu NATO w Ankarze w dniach 7–8 lipca 2026 roku. Dokument wskazuje również konieczność określenia lokalizacji, misji centrum, modelu instytucjonalnego oraz budowy koalicji państw zainteresowanych udziałem w projekcie.

To istotne również dlatego, że Polska nie działa w próżni. W przestrzeni eksperckiej i medialnej pojawia się informacja o francuskich aspiracjach do ulokowania takiego centrum. Dlatego Polska powinna działać szybko, konsekwentnie i ponad podziałami instytucjonalnymi. Projekt tego rodzaju wymaga współpracy administracji rządowej, Prezydenta RP, MON, MSZ, BBN, środowisk wojskowych, sektora technologicznego, uczelni, think tanków i organizacji eksperckich.

Rola INFO OPS Polska: bezpieczeństwo informacyjne jako niezbędny komponent AI COE

Fundacja INFO OPS Polska wspiera inicjatywę utworzenia NATO AI COE, ponieważ sztuczna inteligencja będzie jednym z kluczowych narzędzi rywalizacji w środowisku informacyjnym. Przyszłe centrum powinno uwzględniać obszary, które znajdują się w centrum kompetencji Fundacji: detekcję operacji wpływu, analizę dezinformacji, rozpoznawanie działań psychologicznych, identyfikowanie kampanii FIMI, ocenę podatności środowiska informacyjnego oraz ochronę procesów decyzyjnych.

Bez tego komponentu NATO AI COE może zostać zredukowane do centrum technologii wojskowej, podczas gdy realne użycie AI przez przeciwników będzie znacznie szersze. Rosja, Białoruś, Chiny i inni aktorzy wrodzy Sojuszowi będą wykorzystywać AI nie tylko do cyberataków i rozpoznania technicznego, ale także do wpływania na percepcję społeczną, podważania zaufania do instytucji, wzmacniania polaryzacji, tworzenia syntetycznych kryzysów informacyjnych i testowania reakcji państw demokratycznych. Opowiadamy się za modelem centrum, które łączy pięć wymiarów: technologię, operacje wojskowe, cyberbezpieczeństwo, odporność informacyjną oraz bezpieczeństwo poznawcze. Tylko takie ujęcie odpowiada rzeczywistemu charakterowi współczesnego konfliktu.

Konkluzja: Polska powinna zawalczyć o centrum, które będzie definiować przyszłość Sojuszu

NATO AI COE w Polsce byłoby projektem o znaczeniu strategicznym. Wypełniałoby lukę w obecnej architekturze Centrów Doskonałości NATO, wzmacniało interoperacyjność Sojuszu, rozwijało standardy odpowiedzialnego użycia AI, wspierało testowanie i walidację systemów oraz tworzyło zaplecze do przeciwdziałania wrogim zastosowaniom sztucznej inteligencji.

Dla Polski byłaby to szansa na przejście od roli państwa adaptującego rozwiązania technologiczne do roli państwa, które współtworzy ich doktrynalne, operacyjne i normatywne ramy. To szczególnie istotne na wschodniej flance NATO, gdzie zagrożenia militarne, cybernetyczne, informacyjne i psychologiczne nie są abstrakcyjnymi scenariuszami, lecz codziennym elementem środowiska bezpieczeństwa.

Fundacja INFO OPS Polska popiera inicjatywę utworzenia NATO AI COE w Polsce i deklaruje gotowość do dalszego udziału w debacie eksperckiej dotyczącej bezpieczeństwa informacyjnego, przeciwdziałania operacjom wpływu, ochrony procesów decyzyjnych oraz odpowiedzialnego wykorzystania sztucznej inteligencji w architekturze bezpieczeństwa NATO.

Jeżeli przyszłość obronności będzie projektowana w oparciu o dane, algorytmy, modele AI, odporność systemów i przewagę poznawczą, Polska powinna być jednym z miejsc, w których ta przyszłość będzie współtworzona.

Kamil Basaj – INFO OPS Polska